Qoşa ulduz sistemində partlayışlar

Astronomlar onillər ərzində Yerdən təqribən 25000 işıq ili uzaqlıqda yerləşən qoşa ulduz sistemi V745 Sco-dan qeyri-müntəzəm partlamaları haqqında bilirdilər. V745 Sco, qırmızı nəhəng bir ulduzdan və cazibə qüvvəsi ilə bir-birinə bağlanan ağ cırtdandan ibarət qoşa ulduz sistemidir. Bu iki ulduz cisimi bir-birinə o qədər yaxın bir şəkildə orbitlərinə yaxınlaşırlar ki, qırmızı nəhəngin xarici təbəqələri ağ cırtdanın sıx cazibə qüvvəsi ilə çəkilir. Bu material tədricən ağ cırtdanın səthinə düşür. Vaxt keçdikcə ağ cırtdan üzərində böyük bir termonüvə partlayışının həyata keçməsi üçün kifayət qədər material toplana bilər və bu da, nova adlanan ikilinin kəskin şəkildə parıldamasına səbəb olur. Astronomlar təqribən 9 gün ərzində V745 Sco-nun optik işıqda min qat azaldığını gördülər.

2014-cü ildə astronomlar Chandra Rentgen Rəsədxanasından istifadə edərək hadisələri görmək şansı əldə etdilər. Onların əsas tapıntıları partlayış nəticəsində atılan materialların əksəriyyətinin bizə doğru irəliləməsi və müşahidələri izah edən partlayışın 3-ölçülü kompüter modelini inkişaf etdirdiyi ortaya çıxdı. Bu modelə qırmızı nəhəngdən axan bir qaz küləyini çəkən ağ cırtdanın səbəb olduğu, qoşa ekvatorun ətrafına böyük bir soyuq qaz diski daxil edildi.

Partlayışın yeni 3 ölçülü (3D) modelini göstərən şəkildə partlayış dalğası sarı, partlayış səbəbindən atılan kütlə bənövşəyi rəngdədir və əsasən partlayış dalğasının təsiri ilə toxunulmamış soyuducu materialın diski isə mavi rəngdədir. Partlayış zamanı təxminən 10 milyon trilyon hidrogen bombasına bərabər olan fövqəladə miqdarda bir enerji buraxıldığı öyrənildi.

Mənbə:

https://www.nasa.gov/image-feature/outbursts-from-a-double-star-system