İnSight robotu nədir?

InSight seysmik tədqiqatlar üçün istifadə edilən daxili araşdırma, Mars planetinin daxilini öyrənmək üçün nəzərdə tutulmuş eniş missiyası robotudur. Lockheed Martin tərəfindən hazırlanmışdır. NASA-nın Jet Təcrübə Laboratoriyası (NASA‘s Jet Propulsion Laboratory) tərəfindən idarə olunur və yük daşıyıcılarının çoxu avropalı qurumlar tərəfindən qurulmuşdur. Bu missiya 2018-ci il mayın 5-də saat 11: 05 UTC-də başlayan Atlas V -401 raketində başlamışdır və 26 noyabr 2018-ci il tarixində 19:52:59 UTC-də Marsda Elysium Planitia adlanan yerdə uğurla endirilmişdir. InSight səfəri zamanı 483 milyon km (300 milyon mil) məsafəni qət etdi.

InSight cihazının məqsədi seysmik fəaliyyəti ölçmək və planetin daxili modelinin dəqiq 3D modellərini təmin etmək üçün Marsın səthində SEIS adlı seysmometr yerləşdirmək, Marsın erkən geoloji təkamülünü öyrənmək üçün HP3 adlı istilik probu istifadə edərək daxili istilik axınını ölçməkdir. Bu, Günəş sisteminin yer qrupu planetlərini – Merkuri, Venera, Yer, Mars və Yerin Ayının necə yarandığını və inkişaf etdiyi haqqında yeni bir anlayış gətirə bilər.

Səfərin ilk olaraq 2016-cı ilin mart ayında başlamağı planlaşdırılırdı. SEIS alətində davam edən vakuum problemindən sonra, NASA rəsmiləri 2016-cı ilin martında 2018-ci ilin mayına kimi InSight-ın başlamasını təxirə salma qərarı aldılar. Bu seysmometr məsələsinin müəyyənləşdirilməsinə icazə verdi, baxmayaraq ki, əvvəlki dəyəri 675 milyon ABŞ dollarından 830 milyon ABŞ dollarına qədər artırdı. 2008-ci ildə Marsa müvəffəqiyyətlə enmiş Mars Phoenix landerin texnologiyasını yenidən istifadə edərək, missiya xərcləri və riskləri azaldıldı.

26 noyabr 2018-ci ildə NASA, InSightın Marsda uğurla endiyini canlı yayımla bildirdi. Endikdən bir neçə dəqiqə sonra da bizə ilk şəkli göndərdi. Enişdən bir neçə saat sonra Nasanın 2001 Mars Odyssey orbiti InSight-in günəş panelləri müvəffəqiyyətlə açıldığını və günlük batareyalarını doldurmaq üçün kifayət qədər elektrik enerjisi istehsal etdiyini bildirən siqnallar verdi. Odyssey həmçinin InSight-in eniş yerini göstərən bir cüt şəkilləri ötürdü. 3D şəkillər yaratmaq üçün stereo cütlər şəklində daha çox çəkil alınacaq və InSight-in istilik zondu və seysmometri yerləşdirmək üçün səthində ən yaxşı yerləri tapmaq üçün çalışacaqdır. Yaxın bir neçə həftə ərzində InSight, sağlamlıq göstəricilərini yoxlayacaq və eniş sahəsindəki həm hava şəraiti və həm də istilik vəziyyətini monitorinq edəcək.

Meteoroloji otağı (TWINS) və maqnitometr fəaliyyət göstərir və missiya geofiziki elmi alətlərinin istifadəsi və yerləşdirilməsi üçün üç ay davam edəcəkdir. NASA 7 dekabr 2018-ci ildə Marsda küləyin səsini qeyd etdi. Bu, Mars küləyinin ilk qeydidir.

InSight elmi və mühəndislik qrupu bir çox ölkə və təşkilatlardan alim və mühəndisləri əhatə edir. InSight-a verilən elmi qrup ABŞ, Fransa, Almaniya, Avstriya, Belçika, Kanada, Yaponiya, İsveçrə, İspaniya, Polşa və Böyük Britaniyadakı təşkilatlardan olan elm adamlarından ibarətdir.

Mars Exploration Rover layihəsi alimi W. Bruce Banerdt, InSight missiyasının aparıcı tədqiqatçısı və SEIS alətinin əsas tədqiqatçılarından biridir. Tədqiqatlarında planetlərin istilik təkamülünə yönəldilmiş və digər planetlərdəki istilik xüsusiyyətləri və istilik axınını ölçmək üçün nəzərdə tutulmuş alətlər üzərində geniş testlər edib onları inkişaf etdirən Suzanne Smrekar, InSight-in HP3 alətinin lideridir. RISE üçün əsas tədqiqatçı JPL-də William Falknerdir. InSight missiya qrupunun layihə direktoru Tom Hoffman və layihə meneceri Henri Stonedan ibarətdir. Böyük töhfə verən qurum və quruluşlar aşağıdakılardır:

National Aeronautics and Space Administration (NASA)
Centre National d’Études Spatiales (CNES)
Deutsches Zentrum für Luft- und Raumfahrt (DLR)
Italian Space Agency (ASI)
Jet Propulsion Laboratory (NASA/JPL)
Lockheed Martin
Paris Institute of Earth Physics (IPGP)
Swiss Federal Institute of Technology in Zurich (ETHZ)
Max Planck Institute for Solar System Research (MPS)
Imperial College London
Institut supérieur de l’aéronautique et de l’espace (ISAE-SUPAERO)
University of Oxford
Spanish Astrobiology Center (CAB)
Space Research Centre of Polish Academy of Sciences (CBK)

Mənbə:
https://mars.nasa.gov/insight/
https://en.wikipedia.org/wiki/InSight