Habbl Yupiter qasırğalarının yeni portretini çəkib!

25 Avqust 2020-ci ildə NASA-nın Habbl Kosmik Teleskopu tərəfindən çəkilən Yupiterin bu son şəkilləri, planetin Yerdən 406 milyon mil məsafə uzaqlıqda olduğu vaxt çəkildi. Habblın kəskin görünüşü tədqiqatçılara planetin təlatümlü atmosferi haqqında, yeni bir fırtına hadisəsi və məşhur Böyük Qırmızı Ləkə bölgəsinin rəng dəyişdirməyə hazırlaşması da daxil olmaqla yenilənmiş bir hava məlumatının hesabatını verir.

Habblın anlıq şəklinin bənzərsiz və həyəcan verici bir detalı isə, orta şimal enliklərində saatda 350 mil (saatda 560 kilometr) sürətlə planetin ətrafında hərəkət edən parlaq, ağ, uzanan bir fırtına kimi görünən detaldır. Bu tək bulud 18 avqust 2020-ci ildə püskürdü və yerdəki müşahidəçilər daha sonra eyni genişlikdə ortaya çıxan iki kəşf daha etdilər.

Bu bölgədə qasırğaların hər altı ildə bir meydana gəlməsi müşahidə olunsa da, ümumiyyətlə eyni anda birdən çox qasırğa olmasına baxmayaraq, Habbl müşahidələrinin vaxtı, təkamülünün ilk mərhələlərindəki quruluşu göstərmək üçün idealdır. Buludun arxasında Habblın ultrabənövşəyi, görünən və infraqırmızıya yaxın işıq görüntüsündə mürəkkəb “qırmızı, ağ və mavi” rəngli kiçik, yuvarlaq xüsusiyyətlər var. Bu cür diskret xüsusiyyətlər adətən Yupiterdə dağılır və geridə yalnız bulud rənglərində və külək sürətində dəyişikliklər qoyur. Lakin Saturndakı bənzər bir qasırğa uzun müddətli bir burulğana səbəb olur. Yupiter və Saturn qasırğalarının nəticəsində yaranan fərqlər, atmosferlərindəki müxtəlif su bolluğu ilə əlaqəli ola bilər, çünki su buxarı bu qasırğa püskürmələri ilə sərbəst buraxıla bilən çox miqdarda yığılmış enerjini idarə edə bilər.

Habbl planetin cənub yarımkürəsində saat istiqamətinin əksinə yuvarlanan Böyük Qırmızı Ləkənın qabağındakı buludlara doğru irəlilədiyini, ağ və açıq qəhvəyi zolaqlar meydana gətirdiyini göstərir. Böyük Qırmızı Ləkə nüvəsi və ən kənar zolağı daha tünd qırmızı görünən hazırda zəngin bir qırmızı rəngdədir.

Tədqiqatçılar Böyük Qırmızı Ləkənin hazırda Yeri udacaq dərəcədə böyük ölçüdə olan təxminən 9800 mil genişliyində olduğunu söyləyirlər. 1930-cu ildən bəri başlayan teleskopik müşahidələrdə qeyd olunduğu kimi, super fırtına hələ də kiçilməkdədir, lakin kiçilməsinin səbəbi tam bir sirr olaraq qalır.

Yupiterin Europa peyki

Tədqiqatçıların dəyişiklik müşahidə etdikləri başqa bir xüsusiyyət isə astronomlar tərəfindən bu şəkildəki Böyük Qırmızı Ləkənin düz altında görünən Qırmızı Nöqtə Jr. ləqəbli Oval BA-dır. Son bir neçə ildir Qırmızı Nöqtə Jr. 2006-cı ildə qırmızı göründükdən sonra rəngi orijinal ağ rəngə çevrilir. Lakin indi bu qasırğanın özəyi sanki bir az qaralır. Bu, Qırmızı Nöqtə Jr.-in digərlərinə bənzər bir rəngə dönəcəyini göstərə bilər.

Habbl teleskopunun çəkdiyi bu şəkil Yupiterin daha yüksək hündürlükdəki ağ buludları, xüsusilə narıncı bir karbohidrogen dumanının ətrafına bürünən planetin ekvatoru boyunca təmizlədiyini göstərir.

Qaz nəhənginin solunda həyat üçün potensial maddələrin olduğu düşünülən Yupiter planetinin buzlu peyki Europa görünür.

Bu Habbl şəkli, OPAL (Outer Planets Atmospheres Legacy) proqramının bir hissəsi olaraq alınan bütün planetin illik xəritələrinin bir hissəsidir. Proqram qasırğa, külək və buludlarındakı dəyişiklikləri axtarmaq üçün xarici planetlərin illik Habbl qlobal görünüşlərini təqdim edir.

Mənbə: NASA